W dniu, w którym piszę ten tekst, trwa dyskusja wywołana przez propozycje Minister Edukacji Narodowej, p. Katarzyny Hall. Pani Minister zaproponowała liczne zmiany, ale przedmiotem dyskusji stały się tak naprawdę trzy: ograniczenie listy lektur, zmiana kształtu programu historii oraz obniżenie wieku szkolnego.
Głosy polityków i publicystów, których słuchałem, jako argument przeciwko planowanym zmianom przywoływały wyniki badania PISA. Omówiłem je szerzej w tym miejscu; są one bardzo interesujące, ale kompletnie nie odnoszą się do najbardziej krytykowanych elementów reformy, tj. lektur, historii i wieku nauki. Raport PISA jako ułomności polskiej edukacji wskazuje: zdolność samodzielnego myślenia, sprawnego poruszania się w natłoku informacji oraz rozumienia otaczającego świata.

Zastanawia mnie dlaczego dyskusje przebiegają właśnie w tej linii i dochodzę do wniosku, że jest to prostą konsekwencją faktu, że wśród naszej władzy publicznej oraz wśród dziennikarzy najbardziej rozpowszechnione kierunki wykształcenia to prawo, socjologia, historia, filologia polska, itd. Brakuje ludzi porządnie przygotowanych do czytania złożonych tekstów, analizy danych numerycznych, wyszukiwania informacji, syntetyzowania opinii i uzasadniania ich za pomocą rzetelnych opracowań. Ton oraz miałkość intelektualna krytyki przeciwko reformie edukacji zaproponowanej przez Katarzynę Hall jest - paradoksalnie - najlepszym dowodem, że taka reforma jest potrzebna. Obyśmy nasze nowe instytucje edukacyjne dały nam za kilkanaście, kilkadziesiąt lat lepsze "elyty", niż te, które wypowiadają się dzisiaj w mediach.

Myślę, że mamy poważniejszy problem niż zmiana proponowana przez p. Minister zmiana w systemie edukacji. Mamy problem polegający na tym, że ludzie, którzy mają duży wpływ na opinię publiczną, nie rozumieją uwarunkowań współczesności. Ich myślenie oscyluje wokół tego, czy czytać Trylogię oraz uczyć o Bitwie pod Auxerre, natomiast są im obce kategorie, które rzeczywiście wskazywał raport PISA. Jeśli dodać do tego fakt, że nasza humanistyka w światowych rankingach sytuuje nas gdzieś między Kongiem a Gwatemalą, obraz nędzy i rozpaczy jest już pełny.

Reasumując: prawdą jest, że Polską rządzi układ. Tylko jest to zupełnie inny układ niż ten, którego przez lata szukali politycy. Polską rządzi samoreplikujący się układ humanistów, którzy spychają naszą edukację w otchłań przeciętności i edukacyjnej fikcji. Nie dość, że w krajach OECD stanowimy edukacyjną drugą ligę, to jeszcze nasi publicyści zastanawiają się nad zupełnie innymi problemami, niż rzeczywiste.